Pages

Phát hiện trẻ bị xâm hại, bạo hành gọi ngay 111

Khi chúng ta phát hiện trẻ có dấu hiệu bị bạo hành, bị ngược đãi, xâm hại hoặc bị bóc lột, bắt cóc, mua bán trẻ em... xin hãy gọi ngay đến số 111

Tệ nạn Xã Hội: là báo ứng, con cháu nhờ vào Đức ông bà cha mẹ

Mưu tài hại mạng: phải đánh đổi bằng sinh mạng

Cầu ở mình hơn cầu ở người

Ngụy Văn Hầu hỏi Hồ Quyển Tử: "Cha hiền có đủ nhờ cậy không?"

Cầu ở mình hơn cầu ở ngườiHồ Quyển thưa:

– "Không đủ".

– Con hiền có đủ nhờ cậy không?

– Không đủ!

– Anh hiền có đủ nhờ cậy không?

– Không đủ!

– Em hiền có đủ nhờ cậy không?

– Không đủ!

– Bầy tôi hiền có đủ nhờ cậy không?

– Không đủ!

Văn Hầu đổi sắc mặt, gắt rằng:

– "Quả nhân hỏi nhà ngươi năm điều mà điều nào nhà ngươi cũng cho là không đủ, tại cớ làm sao?"

Hồ Quyển nói:

– "Cha hiền không ai hơn Vua Nghiêu mà con là Đan Chu phải bị đuổi. Con hiền không ai hơn Vua Thuấn, mà cha Cổ Tẩu thực ngang ngạnh. Anh hiền không ai hơn Vua Thuấn mà em là Tượng rất ngạo mạn. Em hiền không ai hơn Chu Công mà Quản Thúc bị giết. Bầy tôi hiền không ai hơn ông Thang, mà Vua Trụ, Vua Kiệt bị mất nước. Mong người không được như ý, cậy người không được bền lâu Nhà Vua muốn cho nước được bình trị, thì phải cậy ở mình trước, hơn là mong nhờ người".

Lời bàn:

Cốt ý Văn Hầu nước Ngụy là chỉ muốn hỏi có thể cậy được bầy tôi không, nhưng lúc đầu có mượn mấy câu hỏi đến cha con, anh, em rồi mới dẫn vào đến vua tôi, Hồ Quyển Tử đáp như thế là rất phải. Cha tuy từ với con, con tuy hiếu với cha, anh tuy yêu em, em tuy kính anh, bầy tôi trung với vua, nhưng mỗi người vị tất đã là hay được đủ mọi vẻ. Nếu mình không chịu cầu ở mình, chỉ biết cầu những bậc ấy để đến nổi thất đức, thì chẳng những không lợi gì mà lại còn hại đến mình nữa. Ta mong người, nhưng người ai cũng có thân, không ai bỏ cái thân mình, để giúp cho ta, ta cậy người, nhưng người cũng có lúc cùng, không thể suốt đời mà đỡ đần cho ta được. Vậy ta ở đời chẳng nên chỉ biết mong cậy vào người. Ta phải biết tự chủ, tự lập, chớ có bỏ mình mà cầu người.

Tài và Bất Tài

Một hôm Trang Tử cùng với học trò đi chơi ở trong núi. Thấy một cây to, cành lá rườm rà, có người đốn gỗ, chống búa đứng ở bên, mà không chặt.
Tài và Bất Tài

Trang Tử hỏi: "Sao không chặt cây này thế?

Người đốn gỗ đáp: "Cây này tuy thế mà gỗ xấu không dùng được việc".

Trang Tử nói: "Cây này chỉ vì chất gỗ không ra gì mà sống lâu được mãi".

Ra khỏi núi, Trang Tử vào chơi nhà một người quen. Chủ nhà vui mừng, bảo người nhà đem chim nhạn làm thịt.

Người nhà hỏi: "Một con gáy được, một con không gáy, thì làm thịt con nào?

- Chủ bảo: "Làm con không gáy".

Hôm sau, học trò hỏi Trang Tử rằng:

"Cái cây ở núi vì bất tài mà được sống lâu, con nhạn ở nhà chủ vì bất tài mà phải bị giết chết. Dám hỏi tiên sinh thì nên xử vào địa vị tài hay bất tài?

- Trang Tử cười, rồi nói: "Ta xử vào trong cái khoảng giữa tài và bất tài. Như vậy, thì tránh khỏi được tai nạn song chưa phải là kế vạn toàn. Chỉ những bậc đạo đức cao siêu, không quản khen chê lúc như rồng, lúc như rắn, không hẳn rõ ra tài hay bất tài, lúc lên, lúc xuống, chỉ cốt lấy đức hoà làm mực, siêu việt cả muôn vật, tuy là người mà lại khác người... Những bậc như thế, thì còn gì luỵ đến thân được! Còn thói đời thường tình nào có thế? Hợp với người, thì có lúc lìa tan; làm nên việc, thì có người nghị luận; ngay thẳng thì bị đè nén; tôn trọng thì bị chê bai; làm, thì có kẻ phá; giỏi, thì có kẻ ghen; không ra gì, thì thiên hạ lại khinh bỉ... Nhân tình như thế, làm thế nào được? Thương ôi! Các người nên ghi lấy; chỉ có đạo đức mới khỏi luỵ mà thôi".

Lời bàn:

Tài cũng khổ: quân tử đa nạn, tài liền với tai. Bất tài cũng khổ; khôn trống dại mái, dại để người ăn. Vậy con người ta phải làm thế nào cho ở vào cái khoảng giữa tài và bất tài thì mới gọi là khôn khéo nghĩa là thông minh thánh trí mà như ngu thì mới sinh tồn được. Tuy vậy, vẫn chưa bằng, người có đạo đức, nghĩa là người chỉ lấy một cái bụng ăn ở theo thiên lương mà ra ngoài vòng được cái tài, bao bọc được hết cả thiên hạ mà không gì luỵ đến thân. Thế mới hay: chữ "tâm" kia mới thực là thu liễm được cái tài mà bổ cứu được cái bất tài vậy.

Hay như Nguyễn Du từng nói: Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài

*Đạo đức: đạo: con đường hay, ai cũng theo mà đi; đức: cái lẽ phải ai cũng nên có trong lòng, bây giờ hai chữ đạo đức, chỉ cái lẽ, cái phép, cái hành vi phải cũng nên theo, cái cách cư xử ở đời hợp với luân thường.

*Đức hoà: cái đức thoả thuận êm ái vừa phải, không cứng, không mềm.

Biết dở sửa ngay

Đái Doanh Chi làm quan đại phu nước Tống, nói với thầy Mạnh Tử rằng:

– "Cứ theo lệ cũ, thì ruộng đánh thuế theo phép tỉnh điền; chợ và cửa ải, chỉ xét hỏi không mà thôi.

- Như thế thực là hay, song ta chưa làm ngay được. Bây giờ ta hãy đánh nhẹ bớt thuế đi, đợi đến sang năm mới bãi hẳn, thì nhà thầy nghĩ thế nào?"

Biết dở sửa ngay
Thầy Mạnh Tử nói: – "Nay có người mỗi ngày ăn trộm hai con gà của hàng xóm. Có kẻ bảo anh ta: “Làm thế không phải là cái cách của người lương thiện”. Anh ta đáp: “Ông nói phải lắm, nhưng tôi không thể ngừng ngay được. Xin để chừa dần, từ nay mỗi tháng tôi ăn trộm một con thôi, đợi đến sang năm tôi sẽ chừa hẳn”. Phỏng nói như thế thì có nghe được không?

Phàm làm việc gì cũng vậy, chưa biết là phi nghĩa thì thôi, chớ đã biết là phi nghĩa thì phải bỏ cho mau, cho chóng, sao lại còn đợi đến sang năm?

Lời bàn:

Phàm nghĩa với lợi không cùng đi được với nhau. Nếu làm nghĩa còn tính lợi, cứ tìm cách trì  hoãn mãi lại, thì biết đến bao giờ mới nên? Cho nên việc đã trót làm, biết là dở, có thể sửa lại được, thì phải sửa ngay. Đừng có nấn ná do dự, mà có khi dở chẳng những không sửa được lại còn e mỗi ngày một to thêm mãi ra, nhỏ thì hại việc tu thân, tề gia, lớn thì hại đến việc trị quốc, bình thiên hạ. Câu nói: "Cái gì làm được hôm nay, chớ để ngày mai", ta nên ghi nhớ lấy.

Ứng đối giỏi

Án Tử sắp sang sứ nước Sở, vua Sở nghe thấy, bảo cận thần rằng: "Án Tử là một tay ăn nói giỏi nước Tề, nay sắp sang đây, ta muốn làm nhục, có cách gì không?

- Cận thần thưa: Đợi bao giờ Án Tử sang, chúng tôi xin trói một người, dẫn đến trước nhà vua.

Ứng đối giỏi- Để làm gì?

- Để giả làm người nước Tề.

- Cho là phạm tội gì?

- Tội ăn trộm.

Lúc Án Tử đến nơi. Vua Sở làm tiệc thiết đãi tử tế. Rượu uống ngà ngà, bỗng thấy hai tên lính điệu một người bị trói vào.

Vua hỏi: "Tên kia tội gì mà phải trói thế?

- Lính thưa: Tên ấy là người nước Tề phải tội ăn trộm".

Vua đưa mắt, nhìn Án Tử nói rằng: "Người nước Tề hay trộm cấp lắm nhỉ!"

Án Tử đứng dậy, thưa rằng: Chúng tôi trộm nghe cây quất mọc ở đất Hoài nam, thì là quất ngọt, đem sang giồng ở đất Hoài bắc, thì hoá quất chua. Cành, lá giống nhau mà quả chua, ngọt khác nhau là tại làm sao? Tại thuỷ thổ khác nhau vậy. Nay dân sinh trưởng ở nước Tề thì không ăn trộm, sang ở nước Sở thì sinh ra trộm cắp. Có nhẽ cũng tại vì cái thuỷ thổ khác nhau nó xui khiến ra như thế chăng!

- Vua Sở cười nói: Ta muốn nói đùa mà thành phải chịu nhục. Thế mới hay kẻ cả không nên nói đùa bao giờ".

Án Tử Xuân Thu

Lời Bàn:

Vua Sở lập mưu làm nhục Án Tử mà không ngờ lại bị Án Tử nói lại. Thực đáng khen Án Tử có cái tài khẩu biện, đối đáp được giỏi như thế. Không có câu đối đáp như thế, chẳng những một mình Án Tử chịu nhục mà lại để nhục đến cả quốc thể: chẳng những nước Tề khỏi nhục, mà lại làm cho vua tôi nước Sở phải phục. Rõ ràng: "Kẻ cắp gặp bà già", "Vỏ quít dày có móng tay nhọn", "Quyết lòng ngậm máu phun người, bỗng đâu gió thổi máu rơi lại mình".

Xem truyện này, thì ta chẳng nên cố lấy lời nói cay đắng, độc ác mà làm trò đùa châm chích ai bao giờ. Nhưng khi có kẻ châm chích ta, muốn làm nhục ta, nhục nước ta, thì ta cũng phải tìm cách mà đối đáp lại, mới tránh được cái mũi nhọn đầu lưỡi thường khi châm chích người ta đau đớn hơn là cái mũi nhọn gươm giáo vậy.

Đầy thì Đổ

Khổng Tử vào miếu thờ Hoàn Công nước Lỗ, có một cái lọ đứng nghiêng, bèn hỏi người coi miếu.

Người ấy nói rằng: “Đó là một vật quý của nhà vua để làm gương, thường để bên chỗ ngồi chơi”.

Đầy thì Đổ
Khổng Tử nói: “Ta nghe nhà vua có một vật quý để làm gương, vật đó bỏ không thì đứng nghiêng, đổ nước vừa phải thì đứng ngay, mà đầy quá thì lại đổ, có lẽ là vật này chăng?”.

Ngài bèn sai học trò đổ nước vào. Quả nhiên nước đổ vừa thì lọ đứng ngay, nước đổ đầy thì lọ đổ, bỏ không thì lọ lại đứng nghiêng. Ngài than rằng: “Hỡi ơi! Ở đời chẳng có cái gì đầy mà không đổ!”.

Thầy Tăng Tử nói: “Dám hỏi có cách gì giữ cho đầy mà không đổ chăng?”.

Khổng Tử nói: “Thông minh thánh trí nên giữ bằng cách ngu độn, công lao to hơn thiên hạ thì giữ bằng cách khiêm cung, sức khỏe hơn đời nên giữ bằng cách nhút nhát, giàu có bốn bể nên giữ bằng thói nhún nhường. Đó là cách đổ bớt đi để giữ cho khỏi quá đầy mà đổ.”

Lời bàn:

Mặt trời đứng bóng rồi lại xế, mặt trăng tròn rồi lại khuyết, thế sự cũng vậy, thăng rồi trầm, thịnh rồi lại suy, đó là quy luật tự nhiên khó mà tránh khỏi. Tuy vậy, cứ theo lời dạy của Khổng Tử đây thì cũng có cách giữ được lâu dài mà không suy đổ. Cách ấy là: “Hữu nhược vô, thực nhược hư”, nghĩa là có mà như không, đầy đặc mà như trống rỗng.

Lời nói người bán cam

Ở Hàng Châu có người bán các thứ quả, khéo để dành cam, lâu mà không úng, vỏ vẫn đỏ hồng, trông đẹp như vàng, như ngọc, đem ra chợ bán giá đắt, mà người ta tranh nhau mua. Ta cũng mua một quả. Đem về, bóc ra, hơi xông lên mũi, múi xác như bông nát. Ta liền đem ra chợ, hỏi người bán cam:
Lời nói người bán cam

“Anh bán cam cho người ta để làm của cúng lễ, đãi tân khách hay là chỉ làm cho choáng bề ngoài để đánh lừa người ta? Tệ thật! Anh giả dối lắm”!

Người bán cam cười nói: "Tôi làm nghề này đã lâu năm để kiếm tiền nuôi thân. Tôi bán, người ta mua, chẳng ai nói gì, chỉ có ông là kêu ca. Thiên hạ giả dối nhiều, chẳng phải gì một mình tôi? Ông thật không chịu nghĩ đến nơi.. Này thử xem, người đeo hổ phù, ngồi da hổ, hùng dũng trông ra dáng quan võ lắm, kỳ thực không biết có giỏi được như Tôn Tẫn, Ngô Khởi hay không? Người đội mũ cao, đóng đai dải, đường hoàng trông ra dáng quan văn lắm, kỳ thực không biết có giỏi như Y Doãn, Cao Dao không?

Giặc nổi không biết dẹp, dân khổ không biết cứu, quan lại tham nhũng không biết trừng trị, pháp độ hỏng nát không biết sửa đổi, ngồi không ăn lương, không biết xấu hổ. Thế mà lúc ngồi công đường, đi xe ngựa, uống rượu ngon, ăn của quý, oai vệ, hách dịch vô cùng!.. Đó bề ngoài chẳng như vàng, như ngọc, mà bên trong chẳng như bông nát là gì? Ông không chịu xét những hạng người ấy mà đi xét quả cam của tôi!"

Ta nghe nói thế, nín lặng, không trả lời được ra làm sao. Ta nghĩ người ấy nói có giọng khôi hài. Dễ chừng người ấy ghét kẻ gian tà, giận phường thế tục mới thác ra chuyện bán cam để dạy người đời chăng?

Lưu Cơ

Lời bàn:

Tác giả muốn lấy quả cam đẹp vỏ, thúi ruột mà bóc cả cái hách dịch oai vệ bề ngoài của những bậc quan lớn một đời suy đốn, để phơi bày cái thực tình bất tài, bất trí, bất dũng ở bên trong. Nói rộng ra, bài này có ý dạy ta không nên tin bề ngoài, cũng như những bài ngụ ngôn nói: cái thùng không, bông lúa lép hay những câu ca dao:

"Trông em, anh ngỡ sao mai, biết rằng trong có như ngoài hay không?
Nhác trông ngỡ tượng tô vàng, nhìn ra mời biết chẫu chàng ngày mưa".

Thật là có ý vị.