Pages

Phát hiện trẻ bị xâm hại, bạo hành gọi ngay 111

Khi chúng ta phát hiện trẻ có dấu hiệu bị bạo hành, bị ngược đãi, xâm hại hoặc bị bóc lột, bắt cóc, mua bán trẻ em... xin hãy gọi ngay đến số 111

Tệ nạn Xã Hội: là báo ứng, con cháu nhờ vào Đức ông bà cha mẹ

Mưu tài hại mạng: phải đánh đổi bằng sinh mạng

Biết dở sửa ngay

Đái Doanh Chi làm quan đại phu nước Tống, nói với thầy Mạnh Tử rằng:

– "Cứ theo lệ cũ, thì ruộng đánh thuế theo phép tỉnh điền; chợ và cửa ải, chỉ xét hỏi không mà thôi.

- Như thế thực là hay, song ta chưa làm ngay được. Bây giờ ta hãy đánh nhẹ bớt thuế đi, đợi đến sang năm mới bãi hẳn, thì nhà thầy nghĩ thế nào?"

Biết dở sửa ngay
Thầy Mạnh Tử nói: – "Nay có người mỗi ngày ăn trộm hai con gà của hàng xóm. Có kẻ bảo anh ta: “Làm thế không phải là cái cách của người lương thiện”. Anh ta đáp: “Ông nói phải lắm, nhưng tôi không thể ngừng ngay được. Xin để chừa dần, từ nay mỗi tháng tôi ăn trộm một con thôi, đợi đến sang năm tôi sẽ chừa hẳn”. Phỏng nói như thế thì có nghe được không?

Phàm làm việc gì cũng vậy, chưa biết là phi nghĩa thì thôi, chớ đã biết là phi nghĩa thì phải bỏ cho mau, cho chóng, sao lại còn đợi đến sang năm?

Lời bàn:

Phàm nghĩa với lợi không cùng đi được với nhau. Nếu làm nghĩa còn tính lợi, cứ tìm cách trì  hoãn mãi lại, thì biết đến bao giờ mới nên? Cho nên việc đã trót làm, biết là dở, có thể sửa lại được, thì phải sửa ngay. Đừng có nấn ná do dự, mà có khi dở chẳng những không sửa được lại còn e mỗi ngày một to thêm mãi ra, nhỏ thì hại việc tu thân, tề gia, lớn thì hại đến việc trị quốc, bình thiên hạ. Câu nói: "Cái gì làm được hôm nay, chớ để ngày mai", ta nên ghi nhớ lấy.

Ứng đối giỏi

Án Tử sắp sang sứ nước Sở, vua Sở nghe thấy, bảo cận thần rằng: "Án Tử là một tay ăn nói giỏi nước Tề, nay sắp sang đây, ta muốn làm nhục, có cách gì không?

- Cận thần thưa: Đợi bao giờ Án Tử sang, chúng tôi xin trói một người, dẫn đến trước nhà vua.

Ứng đối giỏi- Để làm gì?

- Để giả làm người nước Tề.

- Cho là phạm tội gì?

- Tội ăn trộm.

Lúc Án Tử đến nơi. Vua Sở làm tiệc thiết đãi tử tế. Rượu uống ngà ngà, bỗng thấy hai tên lính điệu một người bị trói vào.

Vua hỏi: "Tên kia tội gì mà phải trói thế?

- Lính thưa: Tên ấy là người nước Tề phải tội ăn trộm".

Vua đưa mắt, nhìn Án Tử nói rằng: "Người nước Tề hay trộm cấp lắm nhỉ!"

Án Tử đứng dậy, thưa rằng: Chúng tôi trộm nghe cây quất mọc ở đất Hoài nam, thì là quất ngọt, đem sang giồng ở đất Hoài bắc, thì hoá quất chua. Cành, lá giống nhau mà quả chua, ngọt khác nhau là tại làm sao? Tại thuỷ thổ khác nhau vậy. Nay dân sinh trưởng ở nước Tề thì không ăn trộm, sang ở nước Sở thì sinh ra trộm cắp. Có nhẽ cũng tại vì cái thuỷ thổ khác nhau nó xui khiến ra như thế chăng!

- Vua Sở cười nói: Ta muốn nói đùa mà thành phải chịu nhục. Thế mới hay kẻ cả không nên nói đùa bao giờ".

Án Tử Xuân Thu

Lời Bàn:

Vua Sở lập mưu làm nhục Án Tử mà không ngờ lại bị Án Tử nói lại. Thực đáng khen Án Tử có cái tài khẩu biện, đối đáp được giỏi như thế. Không có câu đối đáp như thế, chẳng những một mình Án Tử chịu nhục mà lại để nhục đến cả quốc thể: chẳng những nước Tề khỏi nhục, mà lại làm cho vua tôi nước Sở phải phục. Rõ ràng: "Kẻ cắp gặp bà già", "Vỏ quít dày có móng tay nhọn", "Quyết lòng ngậm máu phun người, bỗng đâu gió thổi máu rơi lại mình".

Xem truyện này, thì ta chẳng nên cố lấy lời nói cay đắng, độc ác mà làm trò đùa châm chích ai bao giờ. Nhưng khi có kẻ châm chích ta, muốn làm nhục ta, nhục nước ta, thì ta cũng phải tìm cách mà đối đáp lại, mới tránh được cái mũi nhọn đầu lưỡi thường khi châm chích người ta đau đớn hơn là cái mũi nhọn gươm giáo vậy.

Đầy thì Đổ

Khổng Tử vào miếu thờ Hoàn Công nước Lỗ, có một cái lọ đứng nghiêng, bèn hỏi người coi miếu.

Người ấy nói rằng: “Đó là một vật quý của nhà vua để làm gương, thường để bên chỗ ngồi chơi”.

Đầy thì Đổ
Khổng Tử nói: “Ta nghe nhà vua có một vật quý để làm gương, vật đó bỏ không thì đứng nghiêng, đổ nước vừa phải thì đứng ngay, mà đầy quá thì lại đổ, có lẽ là vật này chăng?”.

Ngài bèn sai học trò đổ nước vào. Quả nhiên nước đổ vừa thì lọ đứng ngay, nước đổ đầy thì lọ đổ, bỏ không thì lọ lại đứng nghiêng. Ngài than rằng: “Hỡi ơi! Ở đời chẳng có cái gì đầy mà không đổ!”.

Thầy Tăng Tử nói: “Dám hỏi có cách gì giữ cho đầy mà không đổ chăng?”.

Khổng Tử nói: “Thông minh thánh trí nên giữ bằng cách ngu độn, công lao to hơn thiên hạ thì giữ bằng cách khiêm cung, sức khỏe hơn đời nên giữ bằng cách nhút nhát, giàu có bốn bể nên giữ bằng thói nhún nhường. Đó là cách đổ bớt đi để giữ cho khỏi quá đầy mà đổ.”

Lời bàn:

Mặt trời đứng bóng rồi lại xế, mặt trăng tròn rồi lại khuyết, thế sự cũng vậy, thăng rồi trầm, thịnh rồi lại suy, đó là quy luật tự nhiên khó mà tránh khỏi. Tuy vậy, cứ theo lời dạy của Khổng Tử đây thì cũng có cách giữ được lâu dài mà không suy đổ. Cách ấy là: “Hữu nhược vô, thực nhược hư”, nghĩa là có mà như không, đầy đặc mà như trống rỗng.

Lời nói người bán cam

Ở Hàng Châu có người bán các thứ quả, khéo để dành cam, lâu mà không úng, vỏ vẫn đỏ hồng, trông đẹp như vàng, như ngọc, đem ra chợ bán giá đắt, mà người ta tranh nhau mua. Ta cũng mua một quả. Đem về, bóc ra, hơi xông lên mũi, múi xác như bông nát. Ta liền đem ra chợ, hỏi người bán cam:
Lời nói người bán cam

“Anh bán cam cho người ta để làm của cúng lễ, đãi tân khách hay là chỉ làm cho choáng bề ngoài để đánh lừa người ta? Tệ thật! Anh giả dối lắm”!

Người bán cam cười nói: "Tôi làm nghề này đã lâu năm để kiếm tiền nuôi thân. Tôi bán, người ta mua, chẳng ai nói gì, chỉ có ông là kêu ca. Thiên hạ giả dối nhiều, chẳng phải gì một mình tôi? Ông thật không chịu nghĩ đến nơi.. Này thử xem, người đeo hổ phù, ngồi da hổ, hùng dũng trông ra dáng quan võ lắm, kỳ thực không biết có giỏi được như Tôn Tẫn, Ngô Khởi hay không? Người đội mũ cao, đóng đai dải, đường hoàng trông ra dáng quan văn lắm, kỳ thực không biết có giỏi như Y Doãn, Cao Dao không?

Giặc nổi không biết dẹp, dân khổ không biết cứu, quan lại tham nhũng không biết trừng trị, pháp độ hỏng nát không biết sửa đổi, ngồi không ăn lương, không biết xấu hổ. Thế mà lúc ngồi công đường, đi xe ngựa, uống rượu ngon, ăn của quý, oai vệ, hách dịch vô cùng!.. Đó bề ngoài chẳng như vàng, như ngọc, mà bên trong chẳng như bông nát là gì? Ông không chịu xét những hạng người ấy mà đi xét quả cam của tôi!"

Ta nghe nói thế, nín lặng, không trả lời được ra làm sao. Ta nghĩ người ấy nói có giọng khôi hài. Dễ chừng người ấy ghét kẻ gian tà, giận phường thế tục mới thác ra chuyện bán cam để dạy người đời chăng?

Lưu Cơ

Lời bàn:

Tác giả muốn lấy quả cam đẹp vỏ, thúi ruột mà bóc cả cái hách dịch oai vệ bề ngoài của những bậc quan lớn một đời suy đốn, để phơi bày cái thực tình bất tài, bất trí, bất dũng ở bên trong. Nói rộng ra, bài này có ý dạy ta không nên tin bề ngoài, cũng như những bài ngụ ngôn nói: cái thùng không, bông lúa lép hay những câu ca dao:

"Trông em, anh ngỡ sao mai, biết rằng trong có như ngoài hay không?
Nhác trông ngỡ tượng tô vàng, nhìn ra mời biết chẫu chàng ngày mưa".

Thật là có ý vị.

Mạnh Tử: Mẹ hiền dạy con

Mạnh Tử mồ côi cha từ nhỏ và chịu sự nuôi dưỡng giáo dục của mẹ là Chương Thị, còn được gọi là Mạnh Mẫu. Mạnh Mẫu nổi tiếng với câu chuyện 3 lần chuyển nhà để cho con trai mình được sống, học tập trong ngôi trường và môi trường giáo dục tốt nhất.
Mạnh Tử: Mẹ hiền dạy con

Lần đầu tiên hai mẹ con Mạnh Tử chuyển nhà khi ấy nhà gần ở nghĩa địa. Mạnh Tử thấy người ta đào, chôn, lăn, khóc, về nhà cũng bắt chước theo đào, chôn, lăn, khóc. Bà Mẹ trong lòng thầm nghĩ : “Chỗ u ám như vậy không phải chỗ con ta ở được”. Rồi bà dọn nhà ra gần chợ.

Thầy Mạnh Tử ở gần chợ thấy người buôn bán điên đảo lọc lừa lẫn nhau, về nhà cũng bắt chước nô nghịch cách buôn bán điên đảo. Bà mẹ thấy thế, lại nói : “Chỗ thị phi, dối gian này cũng không phải chỗ con ta ở được”. Bèn dọn nhà đến ở cạnh trường học.

Thầy Mạnh Tử ở gần trường học, thấy trẻ đua nhau học tập lễ nghĩa, nhân cách, rất lễ phép cũng ham học theo với chúng bạn, về nhà cũng bắt chước học tập lễ phép cắp sách vở đến trường. Bấy giờ bà mẹ mới vui lòng nói: “Chỗ này mới thực sự là chỗ cho con ta ở được đây!”

Một hôm, thầy Mạnh Tử thấy nhà hàng xóm giết heo, về hỏi mẹ: “Người ta giết heo làm gì vậy mẹ?”

Bà mẹ đang bận chuyện nhà nên nói đùa: “Để cho con ăn đấy!” Nói xong, bà nghĩ lại hối rằng: “Ta lỡ miệng rồi! Con ta thơ dại, ý thức còn mới mở mang mà ta lại nói dối nó, thì chẳng khác nào dạy nó nói dối hay sao?” Nghĩ vậy bà đi mua thịt heo về cho con ăn thật.

Lại một hôm, Thầy Mạnh Tử đang đi học, bỗng bỏ học về nhà chơi. Bà mẹ đang ngồi dệt cửi, trông thấy liền cầm dao cắt đứt ngang tấm vải đang dệt trên khung, xúc động mà nói rằng: “Con đang đi học mà bỏ học thì cũng như ta đang dệt tấm vải này mà cắt đứt đi như vậy! ”

Từ hôm đó Thầy Mạnh Tử học tập rất chuyên cần, quyết không phụ tấm lòng của mẹ, về trở sau thành một bậc đại hiền vang danh ở thời Xuân Thu Chiến Quốc.

Mạnh Mẫu nổi tiếng là một bà mẹ có cách giáo dục con nghiêm khắc và chu đáo nhất trong lịch sử. Bà có những cách dạy con hiệu quả như chọn môi trường sống thích hợp với con để tránh những ảnh hưởng xấu từ môi trường bên ngoài đem lại. Đồng thời, bà gieo vào tiềm thức con cái đức tính chân thật để tạo cho con nếp sống đạo đức sau này, dạy con tính cần cù, chăm chỉ, siêng năng, không biếng nhác, có một thái độ kiên trì nhẫn nại, khắc phục khó khăn, gian khổ.

Lời bàn:

Mẹ Thầy Mạnh Tử thật là biết dạy con. Mấy lần dọn nhà, thế là hiểu cái lẽ: "gần mực thì đen, gần đèn thì rạng". Nói lỡ lời phải mua thịt cho con ăn, thế là hiểu cái lẽ: Chớ nên nói dối trẻ. Thấy con bỏ học mà cầm dao cắt đứt tấm vải làm thí dụ, thế là hiểu cái lẽ: Học hành cốt phải chuyên cần... Người ta đã nói: Người mẹ là người thầy giáo thứ nhất của trẻ, nên người mẹ phải biết cách dạy trẻ mới được. Dạy con từ thuở còn thơ, cái buổi ban đầu là cái buổi khó, mà cái buổi ấy là ở trong tay người mẹ, người mẹ tức là người có cái trách nhiệm gia đình giáo dục rất to. Không kém gì người cha, mà có lẽ hơn.


Tấm lòng của người mẹ thương con như trời biển mà còn mong muốn những điều tốt nhất cho con mình. Và tâm nguyện lớn nhất cũng chỉ là con mình được nên người! Vậy mới biết những bậc vĩ nhân trên thế giới có được sự thành công mà nhiều người biết đến là đằng sau sự thấp thoáng của tình mẫu tử thiêng liêng, to lớn đó!

Dạy con thành thực

Vợ thầy Tăng Tử đi chợ. Con khóc đòi đi theo. Mẹ bảo: - "Con ở nhà, rồi mẹ về, mẹ làm thịt lợn cho con ăn".

Dạy con thành thực
Lúc vợ về, thầy Tăng Tử đi bắt lợn làm thịt.

Vợ nói: - "Tôi nói đùa nó đấy mà!"

Thầy Tăng Tử bảo: - "Nói đùa là thế nào? Đừng khinh trẻ thơ là không biết gì. Cha mẹ làm gì, nó thường hay bắt chước. Nay mình nói dối nó, chẳng là mình dạy nó nói dối ư!"

Tăng Tử nói xong, làm thịt lợn cho con ăn thật.

Lời Bàn:

Thầy Tăng Tử nhà nghèo, phải giết lợn, mẹ thầy Mạnh Tử cũng có mua miếng thịt lợn nhà láng giềng cho con ăn đều là vì đã trót nói đùa với trẻ con ăn thịt lợn, thì không muốn nói dối nó, để giữ lấy lòng thực của nó. Phàm cha mẹ, ai là không muốn cho con thành thực. Nhưng muốn vậy, tất mình phải giữ gìn, chớ có nói dối nó bao giờ. Lục Chí có câu nói rằng: "Nếu mình không hết lòng thành mà mong người ta hết lòng thành, chắc người ta chán mình mà không theo mình nữa. Lần này mình không có lòng thành, mà bảo lần sau rồi có lòng thành, chắc người ta ngờ vực mà không tin được nữa". Cũng một ý với thầy Tăng Tử dạy con vậy.